آبدزدک | Gryllotalpa
Gryllotalpa gryllotalpa
آبدزدک یک آفت پلیفاژ بوده و به ریشه و طوقه گیاهان زراعی و نباتات زینتی حمله میکند. آبدزدک، یکی از آفات مهم خزانه برنج نیز میباشد. این آفت با نشو و نمای خود در خزانه برنج موجب آسیب جدی به نشاء و هدر رفتن آب خزانه میشود. همچنین، آبدزدک از طیف وسیعی از محصولات تغذیه میکند و با فعالیتهای حرکتی خود، خاک را متخلخل میکند و هدر رفت آب را زیاد میکند. این آفت علاوه بر خسارت ذکر شده در تمام نشاءکاریها میتواند باعث ایجاد خسارت و آسیب به نشاءها شود. در بعضی از موارد به صورت مستقیم با تغذیه از نشاءها موجب خسارت و از بین رفتن آنها میشود.
۲ توصیه سمپاشی در ۲ محصول زراعی
علائم خسارت
خسارت آبدزدک به دو طریق میباشد. از یک طرف با جویدن و قطع ریشه و طوقه گیاه باعث مرگ آن میشود. علاوه بر آن، حشره بالغ و پورهها شبها لانههای خود را رها میکنند و در جستجوی برگها و ساقهها هستند و پس از پیدا کردن آنها را به زیرزمین منتقل کرده و از آن مصرف میکنند. از طرف دیگر داخل مزارع با ایجاد کانالها و دالانهای زیرزمینی روی مرزها و داخل زمین موجب خارج شدن آب از دسترس گیاه میشوند. همچنین با جابجا کردن خاک اطراف ریشهها موجب عدم تماس کامل ریشه با خاک شده و در نتیجه نشاءها پژمرده و خشک میشوند.
شکلشناسی
نگ عمومی بدن حشره قهوهای مایل به خاکستری روشن و یا قهوهای تیره است. رنگ قسمت شکمی آن روشنتر به نظر میرسد. سر این حشره به شکل بیضی و روی آن دو چشم سیاه درخشان وجود دارد. پیش قفسه سینه این حشره متورم کاملاً ضخیم و بزرگ میباشد. در شمال غرب ایران دارای دو شکلی بال فصلی است. حشره کامل دارای دو جفت بال است که بالهای جلویی کوتاه و قهوهای رنگ و در موقع استراحت فقط روی سینه و کمی از قاعده شکم را میپوشانند. بالهای عقبی خیلی بلند، نازک و باریک میباشند و مانند باد بزن دستی تا شده، روی بدن قرار میگیرند. طول بالها در حالت استراحت کمی از طول شکم حشره فراتر میرود. حشره کامل در انتهای شکم دارای دو زائده بلند میباشد که طول آنها تقریباً به اندازه شاخکها است. پاهای جلویی خیلی قوی و بزرگ و دارای دندانههای مخصوصی هستند که برای کندن خاک و حفر دالانهای زیرزمینی به کار میروند و به پاهای حفرکننده معروف هستند.
زیستشناسی
آبدزدک زمستان را به صورت حشره کامل یا سنین سوم و چهارم پورگی در عمق ۳۰ تا ۱۰۰ سانتیمتری خاک به سر میبرد. در زمستان ممکن است عمق لانهها به بیش از یک متر برسد. در اواسط بهار پورهها به تغذیه و فعالیت خود ادامه میدهند. در اواخر فروردین با گرم شدن هوا حشرات نر از خاک خارج شده و با ایجاد صدای مخصوص، مادهها را برای جفتگیری دعوت مینمایند. جفتگیری داخل خاک و در شب انجام میگیرد. حشرات ماده پس از جفتگیری دالانهای عمیقی حفر کرده و در انتهای آن یک محل بزرگتری به نام لانه را آماده میکنند. داخل این لانه بقایای گیاهان از قبیل ریشههای نازک و الیاف ریشه و خاک برگ پوسیده را جمعآوری کرده و در آن جا تخمگذاری مینمایند. هر حشره ماده ممکن است تا سه لانه بسازد و تعداد تخمهای بعدی که میگذارد کمتر از تعداد تخمهای قبلی است. آبدزدک ماده در بهار ۳۰۰ تا ۴۰۰ عدد تخم در یک اتاقک زیرزمینی میگذارد. پورهها از ۱۰ تا ۲۰ روز بعد از تخم بیرون میآیند و حشرات بالغ ماده دو تا سه هفته از آنها محافظت میکنند. پورهها شش بار پوستاندازی میکنند تا به بلوغ برسند. بالغها و پورهها در طول سال در زیرزمین در تونلی گسترده زندگی میکنند. این حشره در شب، داخل خاک تونل و دالان ایجاد میکند و در روز استراحت میکند. این تونلها برای پیدا کردن بذر و ریشه گیاهان در خاک ایجاد میشود. آبدزدک، برای زندگی کردن، خاکهای مرطوب را نسبت به خاکهای خشک و غرقابی ترجیح میدهد. این حشره دارای خاصیت همخواری بوده و حشرات کامل قادرند از پورههای خود تغذیه کنند. این حشره در سال تنها یک نسل تولید میکند.
گیاهان میزبان
آبدزدک یک آفت پلیفاژ بوده و به ریشه و طوقه گیاهان زراعی و نباتات زینتی حمله میکند. این حشره جزء آفات مهمی محسوب میشود و به گیاهانی همچون غلات (برنج، گندم)، حبوبات، علفهای هرز چندساله، سیبزمینی، سبزیجات، چغندر، آفتابگردان، تنباکو، کنف، کتان، توتفرنگی و نیز به ریشه انگور آسیب میرساند.
پراکنش
مدیریت تلفیقی
اقدامات کنترلی ممکن است شامل شخم عمیق پاییزی باشد. شخمزدن زمین، در از بین بردن تخمهای حشره داخل لانه بسیار مؤثر میباشد. همچنین غرقاب نمودن خزانه و مزرعه موجب میشود که پورهها زمین را ترک کرده و از خاک بیرون بیایند. سپس میتوان نسبت به انهدام آنها اقدام کرد.
استفاده از تلههای گودالی برای جمعآوری آبدزدک یکی از روشهای مؤثر در کنترل این آفت میباشد. برای درست کردن تله گودالی میتوان از قوطیهای خالی مثل قوطی کمپوت یا هر قوطی شبیه دیگر استفاده کرد. قوطیها داخل خاک، روی مرزهای مزرعه یا خزانه در سطح زمین نصب میشوند، به طوری که لبه آنها هم سطح با خاک یا کمی پایینتر از سطح خاک باشد. حشرات بالغ هنگام راه رفتن در سطح مزرعه، به طور اتفاقی داخل این تلهها افتاده و دیگر قادر به خروج نیستند. با سرکشی روزانه این تلهها میتوان نسبت به جمعآوری و معدوم نمودن آبدزدکها اقدام نمود.
علاوه بر پرندگان، وزغها و پستانداران حشرهخوار، شکارگرهایی مانند عنکبوتهای گرگی و سوسکهای خاکزی و همچنین زنبورهای پارازیتوئید دشمنان طبیعی این آفت هستند. (Hymenoptera: Crabronidae) Larra bicolor به آبدزدکها حمله میکنند. مادههای این زنبور روی سطح خارجی بدن آبدزدک تخمگذاری مینمایند و لاروها پس از خروج از تخم، روی بدن میزبان رشد میکنند و باعث مرگ آنها میشوند. مگس (Diptera: Tachinidae) Ormia depleta نیز یک پارازیتوئید تخصصی آبدزدکها است که در آمریکا انتشار دارد.